Varlık Anlayışından Ahlâkî Temellere İslam’da Ekoloji

ARDOĞAN, Recep,
Varlık Anlayışından Ahlâkî Temellere İslam’da Ekoloji, 
gözden geçirilmiş 2. bs.,
klm yayınları,
Kahramanmaraş, 2018, 256 s.

Kitapta İslam’ın tabiî çevreye bakış açısı, seküler yaklaşımla da karşılaştırması yapılmak suretiyle, ayetler ve Müslüman ilim a-damlarının yorumları ışığında ele alınacaktır. Başka bir ifadeyle, ekolojik denge ve çevre sorunları bağlamında tabiat üzerine kelam, yani çevre teolojisi yapılacaktır. Çünkü dinlerin, felsefenin ve özellik-le de kelamın varlık ve değer, doğa ve hayatın anlamı, insan-doğa ilişkileri hakkındaki imalar içeren düzenlilik, gayelilik ve teodise gibi konulardaki birikimleri dikkate alınmaksızın çevre sorunlarının fikrî kaynaklarını anlama ve bir çevre ahlakı ortaya koyma çabaları eksik kalacaktır.
Bu çalışmanın bir amacı da insanlığın içinde yaşadıkları vasatı yaşanamaz hâline getirmemek için doğadaki varlıklarla nasıl ilişki kurmaları gerektiğine ilişkin olarak İslam’ın ahlak anlayışını ortaya koymak, bu anlayışın dayandığı temelleri ve bu temellerin gerektirdi-ği ilkeleri tespite çalışmaktır. Bunun için günümüze değin insan-doğa ilişkilerini konu edinen çevre ahlakı konusunda kimi ilim adamları ve düşünürler tarafından ileri sürülen görüşleri ve çeşitli dinlerin ortaya koyduğu yaklaşımları ele almak ve değerlendirmek de bu amacın gerçekleşmesi için gerekli bir inceleme alanıdır.
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
I.
ÇEVREYE SEKÜLER YAKLAŞIM
1. YAHUDİ-HRİSTİYAN YARATILIŞ İNANCININ TENKİDİ
1.1. İkilcilik
1.2. Doğayı Kutsallıktan Tecrit
2. BİLİM ANLAYIŞINDAKİ DEĞİŞİM
2.1. Mekanik Evren Anlayışı
2.2. Bilimi Mutlaklaştırma
3. TEKÂMÜL NAZARİYESİ VE ÇEVRE
3.1. Sosyal Darvinizm
3.2. Doğrusal İlerlemeci Tarih Anlayışı
4. YABANCILAŞMA
4.1. Ben Merkezci Yaklaşım
4.2. Mutlak Mülkiyet Anlayışı
5. SANAYİ DEVRİMİ VE SÖMÜRGECİLİK
6. NÜFUS FAZLALIĞI ARGÜMANI: TERS ÇEVRİLEN DENKLEM
II.
ÇEVRE SORUNLARININ BATI’DA YOL AÇTIĞI POLEMİKLER
1.1. ÇEVRE KORUMACI YAKLAŞIMLAR
1.1.1. Çevreci Korumacılığı
1.1.2. Serbest Piyasa Çevreciliği
1.2. EKOLOJİZM / EKOLOJİ FELSEFELERİ
1.2.1. Toprak Etiği
1.2.2. Derin Ekoloji
1.2.3. Toplumsal Ekoloji
1.2.4. Marksist Çevrecilik
III.
İSLAM AÇISINDAN ÇEVRE
1. KOZMOLOJİ
1. Yaratma ve Hudûs
1.2. Feyz ve Sudûr
1.3. Vahdet-i Vücud
2. EVRENDE GAYE VE DÜZEN
2.1. Kader Kavramı
2.2. Gaiyye: İlahî Hikmetin Tecellisi Olarak Doğal Çevre
2.3. Kötülük Problemi ve Teoside
2.3.1. Kötülük Problemi
2.3.2. Teodise
2.4. Aslahiyye
3. VARLIĞIN DEĞERİ: İLAHÎ SIFATLARIN TECELLÎLERİ
3.1. İlahî Keremin Açılımı Olarak Doğal Çevre
3.2. Bilgi ve Tefekkür Alanı Olarak Evren
3.3. Âlemin Allah’ı Zikretmesi
4. VARLIKTA HAYATIN DEĞERİ VE İNSANIN KONUMU
4.1. Yeryüzü Halifeliği: Dünyayı İmar
4.2. Doğaya Yaklaşımda Orta Yol: Ne Kutsama Ne Metalaştırma
4.1. Teshir: İnsanın Sorumluluk ve Önceliği
4.5. Emanet: Bilinç ve Sorumluluk
IV.
İSLAM’DA DOĞA ANLAYIŞININ PRATİĞİ: ÇEVRE AHLAKI
1. SEKULARİST ÇEVRECİ ETİKLERE GENEL BİR BAKIŞ
1.1. İnsan merkezcilik ve çevre merkezcilik ayrımı
1.2. Çevreci Etikte Bireyci ve Toplulukçu Ayrımı
2. ÇEVRE AHLAKIYLA İLGİLİ İSLAMİ İLKELER
2.1. Çevreyle İlişkilerin Dinî-Ahlaki Kavramlarla Düşünülmesi
2.2. İnsanlıkla Barıştan Çevreyle Barışa
2.3. Tüm Canlılara Merhamet
2.4. İsraftan Kaçınma
2.5. Kirletmeme
3. BİR HAK KONUSU OLARAK DOĞAL ÇEVRE -ÇEVRE HAKKI-
Çevre hakkının eleştirilen yönleri
SONUÇ
KAYNAKÇA


Tabiî çevre, kelâm ilminin vesâilini oluşturur. Günümüzde insan yaşamına yönelik ciddi boyutta tehlike teşkil eden çevre sorunları, bu konuyu kelamî açıdan ele almayı (çevre teolojisi) gerektirmektedir. s. 10.

Çevre teolojisi; sosyal kelamın, “varoluş, gayelilik ve nizam açı-sından doğa”yı ve “çevre sorunlarının temel nedenleri dâhil olmak üzere insan-çevre ilişkileri”ni konu edinen bölümüdür. s. 14.