müteşabihleri anlamada MİHENK TAŞLARI
Kelamda Allah’ı anlatan mecazların te'vîl yöntemi
yazar: Doç. Dr. Recep ARDOĞAN
Editörler: Ahmet ÖZ
Ahmet ABAY
KLM YAY. Ankara, 2018
Müteşabih ayetler ve hadislerin anlamı ve tevili konusunda selef devrinden itibaren ihtilafların yaşandığı görülmektedir. Bu ihtilaf neti-cesinde, çeşitli itikadî görüşler ortaya çıkmıştır. Örneğin, müşebbihe ve mücessime, müteşabih ayet ve hadisleri anlama noktasında karşılaşılan sorundan doğmuştur. Bu nedenle kelam ve tefsir ilimlerinin önemli bir meselesi olan "Allah hakkındaki mecazlar"ın tevili, bu kitapta yöntem açısından konu edilmiştir. Kitabın girişinde, araştırmanın amacı, önemi ve içeriği ile ilgili bilgi-ler verilmiştir. Konu ve kavramsal çerçeveye ortaya konulmuştur.
İlk bölümde önce, haberî sıfatların yer aldığı müteşabihlere karşı İs-lam ilim tarihindeki farklı yönelişler ele alınmış, onların yaklaşım tarzları değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
İkinci bölümde, bölümde, kelamcıların müteşabihleri te'vîl ederken, ayet ve hadis metinlerine nasıl yaklaştığı, müteşabih ayetlere verilebi-lecek manalardan hangilerinin muhtemel olduğunu hangilerinin de muhtemel olmadığını nasıl temellendirdikleri, imkân dâhilindeki manaları nasıl tespit ettikleri saptanmaya çalışılmıştır. Tevil yönteminin ilkeleri örneklerle açklanmıştır. Bu bağlamda Allah'ın sıfatlarıyla ilgili olarak Kur'an'da yer alan bazı müteşabihlerin te'vîllerine yer verilmiştir.
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ 3
GİRİŞ 9
1. KONUNUN ÖNEMİ VE İÇERİĞİ 9
1.1. İslam İlimlerindeki Yeri 9
1.2. Başlıca İhtilaf Alanları 15
1.2.1. Müteşabihlerin Te'vîl Edilip Edilemeyeceği 15
1.2.2. Müteşabihlerin Te'vîlinin Ne Olduğu 19
1.2.3. Hangi Ayetlerin Te'vîl Edileceği 19
2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE 23
2.1. Muhkem - Müteşabih Ayrımı 23
2.1.1. Muhkemin Kelime Anlamları 23
2.1.2. Müteşabihin Kelime Anlamları 24
2.1.3. Kur'an’da Muhkem ve Müteşabih Kavramları 26
2.1.3.1. Kur’an’ı Tanımlayan Kavramlar Olarak Muhkem ve Müteşabih 26
2.1.3.2. Ayetlerin İkili Tasnifi Olarak Muhkem ve Müteşabih 28
2.1.4. Âlimlerin Muhkem ve Müteşabih Tanımlamaları 29
1. Neshedilmeme 29
2. Amelî Hüküm Bildirme 31
3. Lafızların Benzeşmesi, Manaların Farklılaşması 33
4. Manaya Delâletinin Açık Olması; Mananın Net ve Tek Oluşu 33
5. Mananın Bilinebilmesi 34
2.1.5. Mananın Açıklığı Yönünden Nassların Tasnifinde Muhkem ve Müteşabihin Yeri 39
2.5.2. Zahir-Nass Ayrımı Açısından Müteşabih 44
2.5.2.1. Zahir 44
2.5.2.2. Nass 49
2.2. Te'vîl Kavramı 50
2.2.1. ...'in Varacağı Netice, Ulaşılacak Sonuç 53
a. Haber Verilenin Sonunda Zuhuru 54
b. Rüyanın Gerçekleşmesi 56
c. Yaşanan Olayın İçyüzü, Hakikati ve Nihayeti 57
2. Kehanet İçerikli Art Niyetli Yorum 58
3. Mananın Keşif Çabası Olarak Te'vîl 59
2.3. Hakİkî Mana-Mecazî Mana Ayrımı 62
2.3.1. Hakikî Mana 62
2.3.2. Mecazî Mana 64
a. Üslupta Etkileyicilik 68
b. Yüce Hakikatlerin Herkes Tarafından Anlaşılması 69
I. MÜTEŞABİHLERE FARKLI YAKLAŞIMLAR 73
1. MÜTEŞABİHLERİ HAKİKİ MANASIYLA ALMA: MÜŞEBBİHE-MÜCESSİME 73
1.1. Aşırı Teşbih (Teşbihte Gulv) 81
1.2. Kısıtlı Teşbih (Teşbihte Taksir) 82
2. SELEFİN MÜTEŞABİHLERE YAKLAŞIMI 87
2.1. Selefin Müteşabihlere İlgili 7 İlkesi 88
2.2. Sınırlı Te'vîl 93
2.3. Selefin Zamanı İle Sonraki Dönem Arasındaki Fark 98
3. TEŞBİHTEN VE TE'VÎLDEN KAÇINMA: KEYFİYYETSİZ SIFAT ANLAYIŞI 101
3.1. Te'vîl Karşıtlığı 101
3.2.1. Te'vîl Karşıtlığının Nedenleri 101
3.2.1.1. Ayette Te'vîlin Menedilmesi 102
Ayetin Nüzul Sebebiyle İlgili Rivayetler 102
Ayetlerin Anlaşılmak İçin İnmiş Olması 109
3.2.1.2. Te'vîlin deizme ve inkarcılığa yol açacağı kaygısı 110
3.2.1.3. Tev’ilin zannî oluşu 111
3.3. Sıfat Olarak Nitelemek 113
3.3.1. "Keyfiyyetsiz Sıfat" Anlayışı 113
3.3.2. “Keyfiyyetsiz Sıfat” Anlayışındaki Zayıflıklar 117
4. KELAMCILARIN YOLU: TE'VÎL ETMEK 123
4.1. Öncüler: Cehmiyye ve Mu’tezile 123
4.2. Ehl-i Sünnet Kelamcılar 129
4.3.1. Te'vîli avamdan gizleme 130
4.3.2. Te'vîli avam için açıklama 130
II. TE’VİL YÖNTEMİNİN ESASLARI 133
1. TE'VÎLİ GEREKTİREN BİR DELİL BULUNMALI 135
1.1. Te'vîli Gereketiren Naklî Delil 143
1.2. Te'vîli Gereketiren Aklî Delil 144
1.2.1. Nakil Karşısında Aklın Konumu 144
1.2.2. Teşbihi Kaldıran Aklî Delil 149
1.2.2.1. Allah'ın Cisim olmaması 149
1.2.2.2. Allah'ın Cüzlerden Oluşmaması 150
1.2.2.3. Allah'ın Mekanda Bulunmaktan ve Hulûlden Münezzeh Olması 150
1.2.2.4. Allah'ın Algıların Ötesinde Olması 151
2.3. Çelişkili Manalardan Kaçınma 153
2. TE’VİL YOLUYLA VERİLEN MANA DA DELİLE DAYALI OLMALI 156
2.1. Müteşabihler bağlamından soyutlanmamalı 157
2.1.1. İç Bağlam Olarak Ayetin Sibak ve Siyakı 165
2.1.1.1. Kelamın Sevk Amacı 167
2.1.1.2. İç Bağlam Olarak Konu (Konu Bağlamı) 169
2.1.1.3. İç Bağlam Olarak Kavram Ağı 170
2.1.1.4. İç Bağlam Olarak Temel İlkeler 173
2.1.2. Dış Bağlam 177
2.1.2.1. Dış Bağlam Olarak Sebeb-i Nüzul 181
2.1.2.2. Söz - Muhatap İlişkisi Olarak İnanç Bağlamı 191
2.2. Muhkem ayetler esas alınmalı 194
2.3. Mananın tespitinde de dilin imkânları içinde kalınmalı 195
2.3.1. Bâtınî Te'vîl Problemi 211
2.3.2. İşârî Tefsir Problemi 219
2.4. İktizanın Delâleti 224
2.5. Mana Anlatımın Bütününde Aranmalı 230
2.5.1. Anlatımdaki Farklılık ve Vurgu 230
1. “Göğü ellerimizle biz kurduk” İfadesi 231
2. "Ellerimle yarattığım" İfadesi 233
2.5.2. Kur’an’ın Bütünlüğü 239
2.6. Anlam Zenginliğine Dikkat Edilmeli 243
2.7. Müteşabihlerin Künhüne Vakıf Olunamayacağının Bilincinde Olunmalı 252
SONUÇ 255
KAYNAKLAR 259
Agitoğlu, Nurullah, "Bir Hadîsçi Olarak Suyûtî’nin Bazı Haberî Sıfatlara Yaklaşımı -et-Tevşîh Adlı Eseri Bağ-lamında-" Fırat Ü. İ FD, XIX/2 (2014), ss. 103-123.
, “Hadîste Bağlam -Bağlamın Anlam Alanı, Çeşitleri ve Önemi-“, F.Ü. İFD, XVIII/1 (2013), ss.105-132.
Ak, Ahmet, Büyük Türk Âlimi Mâturîdî ve Mâturîdîlik, 2. bs., Ensar Yay., İst. 2017.
Aliyyü’l-Kârî, Molla Ali b. Sultan Muhammed, Şerhu’l-Fıkhi’l-Ekber, thk. Mervan M. eş-Şe’’âr, Dâru’n-Nefâis, Dimeşk 1430/2009.
, Dav’u’l-Meâlî Alâ Bed’ü’l-Emâli (Şerhu’l-Emâlî), İst. 1307.
Altıntaş, Ramazan, "Nass Karşısında Aklın Değersel Durumu", Kelam Araştırmaları, I/1 (2003), ss. 11-20.
el-Âmidî, Seyfüddin, el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm, I-IV, Mısır, 1332/1914.
, Ebkâru’l-Efkâr fî Usûli’d-Dîn, I-II, Ayasofya Kütüphanesi, no: 2165; Ebkâru’l-Efkâr fî Usûli’d-Dîn, I-III, thk. Ahmed Ferid el-Mezîdî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1424/2003.
, Gâyetu’l-Merâm, nşr. Hasan Mahmud Abdullatif, Kahire, 1391/1971.
Apa, Enver, "'Müteşabih Ayetler' Kavramı Hakkında Tarihî ve Semantik Bir İnceleme", AÜİFD, XLIII/2 (2002), ss. 151-168.
Ardoğan, Recep, Akideden Kelama -Kelam Tarihi-, klm Yay., İst 2017.
, Delillerden Temellere –Sistematik Kelam ve Güncel İnanç Sorunları-, klm Yay., İst 2014.
, Temellerden Topluma -Kelam İlminde Sosyal Açılımlar-, klm Yay., İst 2016.
, “İslam Açısından Gizli İlim İddiaları", Günümüz Kelam Problemleri, ed. Recep Ardoğan, Klm Yayınları, İst. 2018, ss. 398-401.
Arpaguş, Hatice K., "Allah-İnsan İlişkisinde Rahmet ve Gazab", M.Ü. İFD, XXIX (Ist. 2005), ss. 41-62.
Arslan, Gıyasettin, “Tefsir Usûlü’nün Fıkıh Usûlü’nden Arındırılması”, Kur'an ve Tefsir Akademisi Araştırmala-rı, S 1, ss. 131-191.
Aşkar, Mustafa, “Reenkarnasyon ve Tasavvuf”, www.kurannesli.org/aktar.asp?id=607
, “Tasavvufun Teorik ve Ahlaki Boyutu”, İslam Düşünce Ekolleri Tarihi, ed. H. Onat, Ankuzem Yay., Ank. 2007.
Ateş, Süleyman, Yüce Kur’an’ın Çağdaş Tefsiri, II, Yeni Ufuklar Nşr., İst. 1989.
, İşari Tefsir Nedir? (1), www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=728:ar-tefsr-nedr&catid=51:haziran-2013&Itemid=46, 16 Temmuz 2016
Augustinus, Aurelius, “The City of God”, Readings in Political Philosophy, edited by. F. W. Coker, New York 1961.
Ay, Mahmut, “İşarî Tefsiri Yeniden Düşünmek”, İstanbul Ü.İFD, XXIV (2011), ss. 103-148.
Aydın, Ömer, “Kur’an’da Geçen Belli Başlı Haberî Sıfatların Te'vîli”, İ.Ü. İFD, S 2, (İst. 2000).
el-Bağdâdî, Abdulkahir b. Tahir, el-Fark beyne’l-Firak, nşr. M. Muhyiddin Abdülhamîd, Mektebetü’l-Asriyye, Beyrut 1416/1995.
, Usulu'd-Din, Dâru’l-Âfâkı’l-Cedîde, Beyrut 1401/1981; thk. A. Şemsüddin, Beyrut 1423/2002.
el-Bâkılânî, Kâdî Ebu Bekr Muhammed b. Tayyib, el-İnsâf fi-mâ Yecibü İ’tikâdühü ve-lâ Yecuzü’l-Cehlü Bih, nşr. M. Zahid el-Kevseri, Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Turâs, Kahire 14132/1993.
, Temhîdü’l-Evâil ve Telhîsı’d-Delâil, nşr. İmamüddin Ahmed Haydar, Kütübi’s-Sekâfiyye, Beyrut 1407/1987; 1993/1414.
Baktır, Mehmed, “Allah’ın Fiilî Sıfatlarında Zaman Sorunu”, Kelam Araştırmaları, I/2 (2003), ss. 93-108.
Bayrakdar, Mehmet, İslam ve Ekoloji, DİB Yay., Ank. 1997.
el-Beyâdî (Beyâzîzâde), Kemaleddin Ahmed b. Hasen b. Yusuf, İşârâtü’l-Merâm min Ibârâti’l-İmâm, nşr. Yu-suf Abdurrazzâk, Kahire 1368/1949.
Beydâvî, Kâdı Nâsıruddîn Ebi Said Abdullah b. Ömer (791/1286), Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl -Tefsîru’l-Beydâvî-, Dersaadet Kitabevi, İst. ts.
el-Beyhakî, Ahmed b. Huseyn Ebu Bekr (v. H. 458), el-Esmâ ve’s-Sıfât, thk. Abdullah b. Muhammed el-Hâşidî, Mektebetü’s-Sevâdî, Cidde, 1412.
Bodur, Osman, “Müteşabih Âyetlerin Yorumu Kapsamında İbn Fûrek’in Tefsîri”, Sakarya Ü. İFD, XVI/30 (2014/2), ss. 135-156.
Câbirî, Muhammed Âbid, İslâm’da Siyasal Akıl, trc. Vecdi Akyüz, İst. 1997.
Can, Ali, “Aliyyü’l-Kâri’nin Müteşabih ayetlere Yaklaşımı”, KSÜ İFD, S 22 (2013), ss. 128-173.
Cassâs, Ebu Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî, Ahkâmu’l-Kur’an, Matbaatü'l-Evkafi'l-İslâmiyye, İst. 1335.
Cebecioğlu, Ethem, İmâm-ı Rabbânî -Hareketi ve Tesirleri-, Erkam Yay., İst. 1999.
Cevizci, Ahmet, Felsefe Sözlüğü, Ekin Yay., Ank. 1996.
Cüneyd-i Bağdadî, “Kitabu’l-Fena”; “Kitabu’l-Mîsâk”, Cüneyd-i Bağdadî -Hayatı, Eserleri ve Mektupları-, nşr. Süleyman Ateş, İst. 1969.
el-Cüveynî, İmâmü'l-Haremeyn Ebu’l-Me’âlî Abdülmelik b. Abdillah, Kitâbü’l-İrşâd -İnanç Esasları Kılavuzu-, trc. A. Bülent Baloğlu vd., Ank. 2010.
, eş-Şâmil fî Usûli’d-Dîn, nşr. Abdullah Mahmud M. Umer, Beyrut 1460/1999; nşr. Ali Sami en-Neşşar ve dğr., Münşeêtü’l-Ma’ârif, İskenderiyye, 1969.
, el-Bürhân fî Usûli'l-Fıkh, thk. Abdülaziz ed-Deyb, Dâru'l-Ensâr, Kahire, 1400.
Çelebi, İlyas, “Nazar”, TDV İA, XXXII, İst. 2007.
Çelebi, İlyas, "Sıfat", TDV İA, XXXVII, İst. 2009, ss. 100-106.
Çelik, İbrahim, “Kur'an'da İlahî Zat ve Sıfat İlişkisi”, Uludağ Ü İFD, VII/7 (Bursa 1998).
, “Kur’an’da Haberî sıfatlar ve Mukatil b. Süleyman’a İsnad Edilen Teşbih Fikri”, Uludağ Ü İFD, II/2 (Bursa 1987).
ed-Dârimî, Usmân b. Saîd, Reddü’İmâm ed-Dârimî Usmân b. Saîd alâ’l-Bişr el-Merîsî el-Anîd, thk. M. Hamid el-Fegî, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1358.
Demir, Musa, “Batı ‘Metafor’u ve Doğu ‘İstiare’sinin Mukayeseli Olarak İncelenmesi”, Türkbilig, 2009/18: 64- 90.
Descartes, Réne, İlk Felsefe Üzerine Metafizik Düşünceler, trc. M. Karasan, İst. 1998.
Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, Aydın Kit. Ank. 1986.
ed-Devvânî, Muhammed b. Esad Celalüddin, Şerhu’l-Akâid’l-Adûdiyye, yer ve tarih yok.
Doğan, Hüseyin, "Kur’ân’ın Kendine Özgü Yorumbilim Metodolojisi: Te’vîl", Sakarya Ü İFD, XIII/23 (2011/1), ss. 171-181.
Doğrul, Ömer Rıza, Yeryüzündeki Dinler Tarihi, İst. 1958.
Döndüren, Hamdi, "Zahir", Şamil İA, İqra İA 2.0., Mayıs 2006.
Dönmez, İbrahim Kâfi, "Zâhir", TDV İA, XLIV (İst. 2013), ss. 85-87.
Duman, M. Zeki, "Kur'an'da Müteşabihât", Bilimname, IX (2005), ss. 13-37.
, "Müteşabihâtın Te'vîli", Bilimname, IX (2005), ss. 39-54.
Dumlu, Ömer, “Vücûh”, Şamil İslam Ansiklopedisi
Durmuş, İsmail, “Mecaz”, TDV İA, XXVIII, İst. 2003, ss. 217-220.
Ebû ‘Azbe, Hasen b. Abdilmuhsin, er-Ravdatu’l-Behiyye fîmâ Beyne’l-Eşâ’?ira ve’l-Mâturîdiyye, thk. Ali Ferid Dehrûc, , Dâru’s-Sebîli’r-Raşâd, Beyrut, 1416/1996.
Ebu Bekr er-Râzî, Muhammed, Tefsiru Ğaribi’l-Kur’ani’l-Azim, thk. Hüseyin Elmalı, Ank. 1997.
Ebû Hanife, Numan b. Sâbit, “el-Fıkhu’l- Ekber”, "el-Vasiyye", nşr. M. Zahid el-Kevserî, İmâm-ı A’zamın Beş Eseri, nşr. Mustafa Öz, İFAV yay., İst. 1992.
Ebu İshak el-İsferâyînî, “Akâid”, (Gündoğdu, Mehmet, “Ebu İshak el-İsferâyînî ve Akâid Risalesi” içinde, yük-sek lisans tezi, dnş.: B. Topaloğlu), İst. 1990.
Ebû Mansur Ma’mer el-İsfahânî, “Kitâbü’l-Menâhic”, Akâid Risaleleri, nşr. Ali Nar, Beyan Yay., İst. 1998.
Ebu Ya’lâ ibn Ferrâ, Kâdî Muhammed b. Huseyn b. Muhammed, el-Mu’temed fî Usûli’d-Dîn, thk. Vedî’ Zeydân Harrâd, Dâru’l-Meşrik, Beyrut 1974.
, İbtâlü’t-Te’vîlât li-Ahbâri’s-Sıfât, thk. Muhammed en-Necdî, Dâru’l-Îlâf, Kuveyt 1407.
Ebu Zehra, Muhammed, İslâm’da Fıkhî Mezhepler Tarihi, çev. Abdulkadir Şener, 2. bs., İst. ts.
ebu’l-Muzaffer el-İsferâyînî, et-Tebsîr fî Usûli’d-Dîn ve Temyîzi’l-Firkati’n-Nâciyeti ani’l-Firakı’l-Hêlikîn, thk. M. Zahid el-Kevserî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1408/1988.
Ebu'l-Mu'în en-Nesefî, Meymun b. Muhammed, et-Temhîd li-Kavâidi't-Tevhîd, nşr. Habibullah Hasen Ahmed, Dâru'l-Tıbâati'l-Muhammediyye, 1406/1986.
, Bahru’l-Kelâm fî Akâidi Ehli’l-İslâm, Konya 1327.
, Tebsıratü’l-Edille fî Usûli’d-Dîn, I-II, thk. Hüseyin Atay, Ş. A. Düzgün, Ank. 1994-2003.
Ebü’l-Müntehâ, Ahmed b. Muhammed Mağnisâvî, Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber, nşr. Osman Yeşilhisarlı, Nil Yay., İzmir 2007.
Eflâtun, “Timâvus”, Batı ve İslam Dünyasında Eflâtun’un Timaious’u, nşr. Fahrettin Olguner, Konya 1990.
Eliaçık, Muhittin, "Bazı Belagat Kitaplarında Mecâz-ı Mürselin Tanım ve Tasnifi Üzerine Bir Mukayese", Turkish Studies, VIII/9 (Ankara 2013), ss. 37-47.
el-Eş’arî, Ebu’l-Hasen Ali b. İsmail, Kitâbu’l-Lum’a fi’r-Reddi alâ Ehli’z-Zeyğı ve’l-Bida’, nşr. R. J. Maccarty, Matba’atu’l-Katolikiyye, Beyrut 1953.
, el-İbâne an Usûli’d-Diyâne, ta’lîk: Abdullah Mahmud M. Ömer, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1426/2005.
, Makâlâtü’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfü’l-Müsallîn, thk. M. Muhyiddin Abdülhamid, Mektebetü’l-Asriyye, Beyrut 1411/1990; İst. 1928.
Eren, A. Cüneyt, “Kur'ân-ı Kerîm'de Muhkem ve Müteşabihin Tespit ve Değerlendirilmesi (Fâtiha Sûresi Ör-neği)”, Turkish Studies, VIII/8 (Summer 2013).
, “Kur’ân Metninin Dil Özellikleri”, Ekev Akademi Dergisi, Yıl 18, S 59 (Bahar 2014).
Fazlur Rahman, Allah’ın Elçisi ve Mesajı -Makaleler I-, trc. A. Çiftçi, Ankara Okulu Yay., Ank. 1997.
Fuzûlî, Muhammed b. Süleyman el-Bağdâdî, Matla’u’l-İtikâd fî Ma'rifeti’l-Mebdei ve’l-Meâd, nşr. Muham-med b. Tavid et-Tancî, AÜİF Yay., Ank. 1962.
Green, Ronald M., “Theodicy”, Encyclopedia of Religion, XIII, editor in chief: Lindsay Jones, Thomson Gale, USA 2005.
el-Gazzalî, Ebu Hamid Muhammed, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Dersaâdet, İst. 1321.
, el-İktisâd fi’l-İtikâd, nşr. Mustafa el-Kabani el-Dımeşkî, Mısır ts. (el-Matbaatü’l-Edebiyye).
, İlcâmu’l-Avâm an İlmi’l-Kelâm (“el-Munkız mine’d-Dalâl” içinde), Hakikat Kitabevi, İst. 1414/1994.
, el-Maksıdü’l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi’l-Hüsnâ, thk. Kasım M. Nuri, Mektebetü Dâru’l-Fecr, Dımeşk 1431/2010.
, el-Erba’ûn fî Usûli’d-Dîn, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1409/1988.
, Faslu’t-Tefrika [Feysalü’t-Tefrika beyne’l-İslâm ve’z-Zendaka] (“Mecmû’atü Rasâili’l-İmâm el-Gazzalî” içinde), Dâru’l-Fikr, Beyrut 1429/2008.
, Meâricü’l-Kuds fî Medârici Marifeti’n-Nefs, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1409/1988.
Gölcük, Şerafettin , “Cehmıyye”, TDV İA, VII, İst. 1993, ss. 235.
Gölcük, Şerafettin, Süleyman Toprak, Kelam, Tekin Kitabevi, Konya 1996.
Günaltay, M. Şemseddin, (Hurâfâttan Hakikate) Hurâfeler ve İslâm Gerçeği, nşr. A. Gökbel, İst. 1997.
, Dinler Tarihi (Yeryüzündeki İlkel Dinler), nşr. Sevdiye Yıldız, Kesit Yay., İst. 2006.
Gürsoy, Kenan, “İlhâd”, DİA, XXII, İst. 2000.
el-Habbâzî, Celâlüddîn Umer b. Muhammed b. Umer, Kitâbü’l-Hâdî fî Usûli’d-Dîn (nşr. A. Bebek), (Adil Be-bek, “Hâbbâzî Kelamî Görüşleri ve el-Hâdî adlı Eseri” içinde) İst. 2006.
Hamidullah, Muhammed, İslâm Anayasa Hukuku, trc. Vecdi Akyüz, İst. 1995.
el-Hayyât, Ebu’l-Huseyn Abdurrahim b. Muhammed, Kitabu’l-İntisâr ve’r-Redd Alâ’bni’r-Ravendî el-Mulhıd, nşr. Alber N. Nader, Beyrut 1957.
Hasan el-Basrî, "Risale fi’l-Kader", Resâilu’l-Adl ve’t-Tevhid, nşr. M. İmâra, Dâru’l-Hilâl, 1971.
el-Îcî, Adudiddin Abdurrahman b. Ahmed, el-Mevâkıf fî İlmi’l-Kelâm, Âlemü’l-Kütüb, Beyrut ts.
İbn Arabî, Muhyiddin, Füsûsu’l-Hikem, trc. Nuri Gençosmanoğlu, MEB Yayınları, İst. 1992.
ibn Batta el-’Ukberî, el-İbâne an Şerîati’l-Firkati’n-Nâciyeti ve Mücânebeti’l-Firakı’l-Mezmûmeti, nşr. Rıda b. Na’sân Mu’tî, Dâru’r-Râye, Riyad 1415/1994.
İbn Ebî Şerif, Kemalüddin Muhammed b. Muhamemd b. Ebî Bekr, el-Müsâmere bi-Şerhi’l-Müsâyere, (Kitabu’l-Musâyere içinde), Çağrı Yay., İst. 1979.
ibn Ebi’l-’İzz, Ali b. Ali b. Muhammed, Şerhu’t-Tahâviyye fi’l-Akîdeti’s-Selefiyye, thk. Ahmed Muhammed Şakir, Vezaratü’ş-Şuûni’l-İslamiyye ve’l-Evkâf ve’d-Da’vet ve’l-İrşâd, Suudi Arabistan 1418; Şerhu’l-Akîdeti’t-Tahâviyye, thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî, Beyrut 1999.
ibn Ebî Ya’lâ, Kitâbü’l-İ’tikâd, thk. M. el-Humeyyis, Daru Atlasi’l-Hadrâ, Riyad 1423/2002.
İbnu’l-Esîr, Ebu’l-Hasen Ali b. Ebi’l-Kerem, el-Kâmil fi’t-Târih, Mısır 1357.
ibn Haldun, Ebî Zeyd Abdirrahman b. Ebî Bekr, Mukaddime, I-II, trc. Halil Kendir, Yeni Şafak Yay., Ank. 2004.
, Lubabu’l-Muhassal fi Usûlid Dîn, thk. M. Huseyn Süleyman, Dâru’l-Ma’rifeti’l-Câmiiyye, İskenderiyye, 1996.
ibn Hanbel, Ahmed, er-Redd ale’z-Zenâdıka ve’l-Cehmiyye, Matbaatu’s-Selefiyye, Kahire 1393.
İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali b. Ahmed b. Hazm el-Endelüsî, Kitabu’l-Fasl fi’l-Milel ve’l-Ehvâ ve’n-Nihal, Matbaatü’t-Temeddün, Kahire 1321; thk. İbrahim Nasr, Abdurrahman Umeyra, Dâru’l-Ceyl, Bey-rut 1416/1996.
İbn Hişâm, es-Sîratü’n-Nebeviyye, nşr. C. Sabit, M. Mahmud, S. İbrahim, Dâru’l-Hadîs, Kahire 2004.
İbn Hümâm, Kemaleddin Muhammed b. Abdilvâhid, el-Musâyere, Çağrı Yay., İst. 1979.
İbn Kayyım, Şifâ’ü’l-‘alîl fî mesâ’ili’kadâ’ ve’l-kader ve’l-hikme ve’t-ta‘lîl, Beyrut ts. (Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye).
İbn Kuteybe, el-İmâme ve’s-Siyâse, nşr. M. Mahmud Rafî’î, Mısır 1322/1904.
, Te’vîlü Muhtelifi’l-Hadîs, thk. Abdulkâdir Ahmed Atâ, 1408/1988.
ibn Kutluboğa, Zeynü’d-Dîn Kasım, Şerhu’l-Müsâyere (Kitabu’l-Musâyere içinde), Çağrı Yay., İst. 1979.
İbn Manzur, Lisânu’l-Arab, I-VI, thk. Abdullah Aliyyü'l-Kebir, M. A. Hasebullah, Haşim M. Şazilî, S. Ramazan Ahmed, Dâru'l-Ma'ârif, Kahire 1983.
İbn Murtazâ, Ahmed b. Yahya, Kitabu Tabakâti’l-Mu’tezile, nşr. Susanna Diwald-Wilzer, Beyrut 1961.
İbn Rüşd, Ebu’l-Velid Muhammed b. Ahmed, Faslu’l-Makâl, nşr. ve çev. Bekir Karlığa, İst. 1993.
İbn Sina, el-İşârât ve’t-Tenbîhât, nşr. Süleyman ed-Dünyâ, Dâru’l-Kütübi’l-Arabiyye, Kahire 1366/1947.
, "Arş Risalesi -AIIah'ın Birliği ve Sıfatları Üzerine-, trc. Enver Uysal, Uludağ Ü İFD, IX/9 (Bursa, 2000).
İbn Teymiyye, Ebu’l-Abbas Takıyyü’d-Dîn Ahmed b. Abdulhâlim, Minhâcu’s-Sünneti’n-Nebeviyye fî Nakdi Kelâmi’ş-Şî’ati’l-Kaderiyye, nşr. M. Raşid Sâlim, basım yeri yok, 1406/1986.
, Der’u Teârudi’l-Akl ve’n-Nakl ev Muvâfakatu Sahîhi’l-Menkûl li-Sarîhi’l-Ma’kûl, thk. M. Reşâd Sâlim, Riyad 1979; Muvâfakâtü’l-Menkûl li-Sarîhi’l-Ma’kûl, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1045/1985.
, Mecmû’u’l-Fetevâ, nşr. Abdurrahman b. Muhammed, I-XXXV, Mekke 1381-1386.
, et-Tis’îniyye, thk. Muhammed b. İbrahim el-Aclân, Mektebetü’l-Maarif, Riyad, 1420/1999.
, Kitâbü’n-Nübüvvât, thk. Abdulaziz b. Salih et-Taveyân, Edvâü’s-Selef, Riyad, 1460/2000.
, Kitabu’l-İman, Mısır, 1325.
, es-Siyâsetü'ş-Şer'iyye fî İslâhi’r-Râ’î ve’r-Ra’iyye, Mısır 1322.
, el-İmânü’l-Evsad, thk. Ebu Yahya Mahmud Ebusin, Dâru’t-Tayyibe, Riyad 1422.
, el-Akîdetü’l-Vâsıtiyye, İst. ts.(M.Ü. İFAV Yay.).
, Dua ve Tevhid, trc. Abdi Keskinsoy, İst. 1997.
ibn’ul-Münîr el-İskenderî, Nâsıruddin Ahmed. b. Muhammed, el-İnsâf fî-mâ Tedammunu-hu’l-Keşşâf mi-ne’l-İ’tizâl (el-Keşşâf içinde), Mısır ts. (Dârü’l-Fikr).
İbnu’l-‘Ârâbî, Ebû Bekr Muhammed, Ahkâmu’l-Kur’an, nşr. M. A. Atâ, I-IV, Beyrut 1408/1988.
İbnu’l-Cevzî, ebu’l-Ferec Abdurrahman, Nakdu’l-İlm ve’l-Ulemâ ev Telbîsü İblîs, Dâru’l-Fikr, Beyrut, 1421/2001; nşr. Mahmud Mehdi el-İstanbulî, yer yok, 1396/1976.
İmam-ı Rabbânî, Ahmed Farukî Serhendî, Mektubât Tercemesi, trc. H. Hilmi Işık, Hakikat Kitabevi, İst. 2008.
İnan, Abdulkadir, Hurafeler ve Menşeleri, Ank. 1962.
el-İsferâyînî, ebu’l-Muzaffer, et-Tebsîr fî Usûli’d-Dîn ve Temyîzi’l-Firkati’n-Nâciyeti ani’l-Firakı’l-Hêlikîn, thk. M. Zahid el-Kevserî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1408/1988.
İzmirli, İsmail Hakkı , Yeni İlm-i Kelam, nşr. Sabri Hizmetli, Umran Yay.Ank. 1981.
İzutsu, Toshihiko, The Concept of Belief in Islâmic Theology -A Semantic Analysis of Îmân and Islâm-, Tokyo 1965.
İzz b. Abdisselâm, İzzüddin Abdulaziz b. Abdisselâm es-Sülemî, Ma’na’l-İmân ve’l-İslâm evi’l-Farku Beyne’l-İmân ve’l-İslâm, thk. İ. Halid et-Tabbâ’, Daru’l-Fikri’l-Mu’âsır, Beyrut 1413/1992.
Kâdî Abdulcebbâr, ebu’l-Hasen ibn Ahmed el-Esdâbâdî el-Hemedânî, el-Muğnî fî Ebvâbi’-Tevhîd ve’l-Adl (Halku’l-Kur'ân), VII, thk. Taha Huseyn, İbrahim el-Ebyârî, Kahire1380/1960; XIV, thk. Mustafa es-Sekâ, Dâru’l-Mısriyye, Kahire 1385/1965; el-Muğnî (et-Tenvibât ve’l-Mu’cizât), thk. Mahmud M. Kasım, basım yeri, tarihi ve yayınevi yok.
, Şerhu’l-Usûli’l-Hamse, thk. Abdülkerim Usman, Kahire 1988; Kahire 1316/1996.
, el-Muhît bi’t-Teklîf, thk. es-Seyyid Azmî, Kahire trz.
, el-Usûlü'l-Hamse, thk. Faysal Bedir Ayn, Matbû'âtü Câmi'i'l-Kuveyt, Kuveyt, 1998.
, “el-Muhtasar fî Usuli’d-Dîn”, Resailu’l-Adl ve’t-Tevhid, nşr. M. Ammara, Dari’l-Hilal, 1971.
, Tenzîhü’l-Kur’ân ani’l-Metâ’in, Beyrut, trz. (Dâru’n-Nehdati’l-Hadîs).
Kasanî, Ebu Bekr b. Mes’ud, Bedâi’u’s-Sınâî fî Tertibi’ş-Şerâî, Mısır 1328.
Kasar, Veysel, "Yaratma Sıfatı Bağlamında Tabiat Kanunları", Kelam Araştırmaları, VIII/1 (2010), ss. 211-236.
Kaşifü’l-Ğıta, Caferi Mezhebi ve Esasları, trc. A. Gölpınarlı, Kum 1412/1992.
Kelâbâzî, Ebu Bekr Muhammed, et-Taarruf li-Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf, Dâru’l-İmân, Dımeşk 1986.
Kırca, Celal, “Bir Anlama Sorunu Olarak Kur’an Yorumlarında Rasyonalizasyon”, Tarihten Günümüze Kur’an’a Yaklaşımlar, S 2 (İst. 2010), ss. 181-212.
Koca, Ferhat, "Mantûk", TDV İA, XXVIII, İst. 2003, ss. 31-33.
, "Mefhum", TDV İA, XXVIII, İst. 2003, ss. 350-353.
, “Müşkil”, TDV İA, XXXII, İst. 2006, ss. 161-162.
Kur’an Hiç Tükenmeyen Mucize, Heyet, İst. Yay., İst. 2004.
el-Kummî, Ebu Cafer Muhammed b. Ali b. Babeveyh (Şeyh Sadûk), Risâletu’l-İ’tikâdâti’l-İmâmiyye (Şii-İmamiyye İnanç Esasları), trc. E. Ruhi Fığlalı, A.Ü.İ.F. Yay., Ank, 1978.
el-Kurtubî, Ebi Abdillah Muhammed b. Ahmed, el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, XI, thk. M. İbrahim el-Hafnâvî, thc. Mahmud Hamid Usma, Dâru’l-Hadîs, Kahire, 1414/1994.
Leibniz, G. W., Discourse on Metaphysics, ed. Jonathan Bennett, 2007, s. 1, www.earlymoderntexts.com
el-Mâturîdî, Ebu Mansur Muhammed, Te’vîlâtü’l-Kur’ân, I-XIV, thk. Bekir Topaloğlu ve dğr., İst. 2005-2009.
, Te’vîlâtü Ehli’s-Sünne, I-V, thk. Fatıma Yusuf el-Haymî, Müessessetü’r-Risâle, Beyrut 1465/2004.
, Kitâbu’t-Tevhîd, nşr. Fethullah Huleyf, el-Mektebetü’l-İslamiyye, Beyrut 1970.
, “Risâle fi’l-Akâid”, İslam Akaidine Dair Eski Metinler -I-, nşr. Y. Z. Yörükan, İst. 1953.
Mâverdî, el-Ahkâmü's-Sultâniyye, trc. Ali Şafak, İst. 1994.
Metzner, Ralph, “Ekoloji Çağı”, Derin Ekoloji, nşr. Günseli Tamkoç, Ege Yayıncılık, 1994.
Mevdudi, Ebu'l-Âlâ, Tefhimu’l-Kur'an, çev. Kurul, İst. 1991.
el-Mubarek, Muhammed, Nizâmu’l-İslâm -el-Hukm ve’d-Devle-, Kahire 1394/1974.
Nasr, Seyyed Hossein, “Islam And Environment Crisis”, İslamî Araştırmalar, IV/3 (Ank. 1990), ss. 155-174.
en-Nebhân, M. Fârûk, Nizâmu’l-Hukm fî’l-İslâm, Kuveyt 1974.
en-Nesefî, Ebu’l-Muîn Meymun b. Muhammed, Tebsıratü’l-Edille, thk. Hüseyin Atay, TDV yay., Ank. 1994.
en-Nîsaburî, Ebu Said Abdurrahman el-Mütevellî, el-Ğunye fî Usûli’d-Din, nşr. İ. Ahmed Haydar, Beyrut 1406/1987.
Okumuş, Mesut, “Taberi Tefsiri'nde Bağlamın Yeri ve Önemi”, EKEV Akademi Dergisi, VI/13 (Güz 2002), ss. 125-151.
Ögke, Ahmet, “Bir Tasavvuf Terimi olarak Ricâlü’l-Gayb / İbn Arabî’nin Görüşleri (1)” Tasavvuf İlmî ve Aka-demik Araştırma Dergisi, V (2001), ss. 161-201.
Öğüt, Salim, “Hafî”, TDV İA, VX, İst. 1997, ss. 110.
Ömer Farukî, el-Fark Beyne’l-Eş’ariye ve’l-Maturîdiyye, el-Kütübhane el-Ezherî, Kayıt no: 324025. www.aslein.net
Öz, Ahmet, Kur'an'ı Anlamada Bağlam, Hikmetevi Yay., İst. 2016.
, “Hurufilik Akımının Kur'an Ayetlerini İstismarı”, KSÜ İFD, 27 (2016), ss. 188-208.
Özdemir, Metin, İslam Düşüncesinde Kötülük Problemi, Furkan Kitaplığı, İst. 2001.
, “Kötülük Problemi”, Kelam El Kitabı, ed. Ş. Ali Düzgün, Grafiker Yay., Ank. 2012.
Öztürk, Mustafa, “Geleneksel Te'vîl Çeşitlemelerinin Epistemik Değeri”, Bilimname, II (2003/2), ss. 179-197.
Pak, Zekeriya,"'Müteşabih' Kavramının Semantik Alanı Üzerine Bir Değerlendirme", KSÜ İFD, S 15 (2010), ss. 1-28.
el-Pezdevî, Ebu’l-Yusr Muhammed, Ehl-i Sünnet Akaidi (Usûlü’d-Din), trc. Ş. Gölcük, Kayıhan Yay., İst. 1988.
er-Râğıb el-İsfehânî, Ebu’l-Kasım el-Huseyn b. Muhammed, el-Müfradât fî Ğarîbi’l-Kur’ân, nşr. Safvan Ad-nan Davudî, Kahraman Yay., İst. 1986 (Beyrut: Dâru’l-Kâlem, 1997 baskısından ofset).
er-Rassî, el-Kâsım b. İbrahim, “Usûlu’l-Adl ve’t-Tevhîd”; “Kitâbu’l-Adl ve’t-Tevhîd ve Nefyi’t-Teşbîh a-ni’llâhi’l-Vâhidi’l-Hamîd”, Resâilu’l-Adl ve’t-Tevhîd, nşr. M. Ammâra, Dâri’l-Hilâl, 1971.
er-Râzî, Fahruddin, Kelam’a Giriş (el-Muhassal), trc. Hüseyin Atay, Ank. 2002.
, el-Erba’ûn fî Usûli’d-Dîn, nşr. Mahmud Abdulaziz Mahmud, Beyrut 2009.
, el-Metâlibü’l-‘Âliyeti mine’l-İlmi’l-İlâhî, thk. Ahmed Hicâzî es-Sekâ, Daru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut 1407/1987.
, Esâsu’t-Takdîs, thk. A. Hicâzî es-Sekkâ, Mektebetü’l-Külliyyâti’l-Ezheriyye, Kahire 1406/1986.
, Tefsîr-i Kebîr (Mefâtîhu’l-Ğayb), VI, trc. Suat Yıldırım ve dğr., Huzur Yayın-Dağ., İst. 2013.
Sabri, Mustafa, Mevkıfu’l-Beşer Tahte Sultâni’l-Kader, Kahire 1352.
es-Sâbûnî, Nureddin Ahmed b. Mahmud, el-Bidâye fî Usûli’d-Dîn, nşr. B. Topaloğlu, DİB Yay., Ank. 1995; el-Bidâye mine'l-Kifâye fi'l-Hidâye fî Usûli'd-Dîn, nşr. F. Huleyf, Dâru'l-Meârif, İskenderiyye 1969.
Saka, Şevki, “Kur'an'da Ta'rîd Yoluyla Anlatım”, AÜİFD, XXXIII (Ank. 1994), ss. 113-128.
Sartre, Jean Paul, Varoluşçuluk (Ezistentialisme), trc. Asım Bezirci, 14. Bsk., İst. 1997
es-Seffâr, Ebu İshak İbrahim, “Risâle fi’l-Kelâm”, (Çelidze, Rasim, “Ebu İshak İbrahim es-Seff’âr: Hayatı, Gö-rüşleri ve “Risâle fi’l-Kelam” Adlı Eseri” içinde, yüksek lisans tezi, dnş. A. S. Kılavuz, Uludağ Üni. SBE), Bursa 2007.
Semerkandî, Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber, thk. Abdullah b. İbrahim el-Ensarî, Matbaatü Meclisi Dâiretin-Nizamiyye, Haydarabad 1321.
es-Senûsî, Abu Abdillah Muhammed b. Yûsuf, el-Umdetü ehli’t-Tevfîk ve’t-Tesdîd fî Şerhi Akideti ahli’t-Tevhid, Matbaat-i Cerideti’l-İslâm, Mısır, 1316.
es-Serahsî, Ebu Bekr Muhammed b. Ahmed b. Ebi Sehl, el-Usûlü’s-Serahsî, I-II, thk. Ebu’l-Vefâ el-Afğânî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1436/2015.
Şa’ban, Zekiyüddin, İslâm Hukuk İlminin Esasları, trc. İ. Kafi Dönmez, TDV Yay., Ank. 1990.
eş-Şatibî, Ebû İshâk İbrahim b. Mûsâ, el-Muvafakat -İslamî İlimler Metodolojisi-, III, trc. Mehmed Erdoğan, İz Yay., İstanbul, 1993.
eş-Şehristânî, Ebu’l-Feth Muhammed b. Abdilkerîm, Nihâyetu’l-İkdâm fî İlmi’l-Kelâm, nşr. Alfred Guillaume, London 1934.
, el-Milel ve’n-Nihal, thk. Emir Ali Mehnâ, Ali Hasen Fâur, Dâru’l-Ma’ârif, Beyrut 1415/1995.
Şeker, Necmeddin, Tasavvufta Hadis Yorumu, İlâhiyât Yay., Ank. 2016.
Şelebi, Abdülcelil, “Batınî Tefsirin Doğuşu ve Nedenleri”, çev. Gıyasettin ARSLAN, Fırat Ü İFD, IX/1 (2004), ss. 99-108.
Şeyhzade, Abdurrahim b. Ali el-Mueyyed, Nazmu’l-Ferâid, İst. 1288.
Şimşek, M. Sait, Kur’an’ın Anlaşılmasında İki Mesele, Yöneliş Yay., İstanbul, 1997. Günümüz Tefsir Problemleri, Esra Yay., İst. 1995.
et-Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr, Câmi’u’l-Beyân ‘an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân (Tefsir-i Taberi), thk. Mu-hammed Şakir, Dâru ibn Hazm – Dâru’l-E’lâm, I, II, V, XIII (Beyrut 1423/2002). el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, thk. Kamil M. el-Harrât, Ğıyâsü’l-Hâc Ahmed, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut, 1467/2002. Tefsîr-i Taberî -Câmi'u'-l-Beyân an Te'vîli Âyi'l-Kur'ân-, V, XV, XXII, thk. Abdullah b. Abdilmuhsin et-Türkî, Dâru Hicre, Kahire 1422/2001. Tefsîru’t-Taberî (Câmi’u’l-Beyân fî te’vîli’l-Kur’ân), XXIX, Bulak Matbaası, Beyrut 1323-1329.
Taftazanî, Saduddin Mesud b. Ömer, Şerhu’l-Akâid (“Hâşiyetü Ketselî alâ Şerhi’l-Akâid" içinde), Salah Bilici Kitabevi, İst. 1310.
, Şerhu’l-Makâsıd, I-V, nşr. Abdurrahmân Umeyra, Beyrut, 1419/1998.
Taşpınar, Halil, “Mâtüridiyye İle Eş’arîyye Mezhepleri Arasında İhtilaf Mı Suni Dalgalanma Mı?”, CÜ İFD, X/1 (Sivas 2006), ss. 213-250, Haziran 2006.
Taygar, Süleyman, Bir Psikolojik Sapma: Reenkarnasyon, http://kalbhuzuru.sitemynet.com/mutlumuyuz/id15.htm
Tiyek, Fatih, Kur’an’ı Anlamada Bağlamın Rolü Ve Meallerdeki Bağlamsal Sorunlar, Ankara Okulu Yay., Ank. 2015.
Topaloğlu, Bekir, “Allah”, TDV İA, II, İstanbul, 1989.
Tunç, Cihad, “Sıfât-I Sübutiyye”, Şamil İslam Ansiklopedisi, html hzl. Abdulaziz Tarhan www.darulerkam.de
Tunçbilek, Hasan Hüseyin, “İlahî Sıfatların İsbatı, Sayısı, Kısımları ve İsim-Sıfat İlişkisi”, Harran Ü İFD, XV (Urfa 2006).
et-Tûsî, Nasîruddin, Tecrîdü’l-Akâid, thk. Abbas M. Hasen Süleyman, Dâru’l-Marifeti’l-Câmiiyye, İskenderiyye, 1996.
, Risalet-i İmamet, nşr. M. T. Dâniş Pejve, Hardadmâh 1335.
Türker, Ömer, “Mukatil b. Süleyman”, DİA, XXXI, İst. 2006.
Udeh, Abdulkadir, İslâm ve Siyâsî Durumumuz, çev. Beşir Eryarsoy, İstanbul 1995.
Uludağ, Süleyman, “İşârî Tefsir”, DİA, XXIII (İst. 2001), ss. 424-428. “Keramet – II”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, VI/15 (2005), ss. 7-35.
, “Keramet”, DİA, XXV, Ank. 2002.
, Kelam ilmi ve İslam Akâidi (Taftazânî’nin “Şerhu’l-Akâid” tercümesi), Dergâh Yay., İst. 1980.
el-Useymin, Muhammed b. Sâlih, el-Kavâıdü’l-Müslâ fî Sıfâtillâhi ve Esmâihi’l-Husnâ, (el-Kâmile el-Kevârî’nin “el-Mücellâ fî Şerhi el-Kavâıdü’l-Müslâ fî Sıfâtillâhi ve Esmâihi’l-Husnâ”sı içinde), Dâru ibn Hazm, Riyâd 1420 [?].
, "Te’vîl Üzerine", trc. Hüseyin Doğan, e-makâlât Mezhep Araştırmaları, V/1 (Bahar 2012), ss. 95-111.
el-Üsmendî, Alâeddin Muhammed es-Semerkandî, Lübâbü’l-Kelâm, thk. M. Said Özervarlı, İst. 2005.
Vâhidî, Ebu’l-Hasen Ali, Esbabü’n-Nüzûl, Âlemü’l-Kütüb, Beyrut ts.
Yahya b. el-Huseyn, "Kitâbun fihi Ma’rifetillâh mine’l-Adl ve’t-Tevhîd ve Tasdîku’l-Va’d ve’l-Va’îd ve İsbâtü’n-Nübüvve ve’l-Emâneti fi’n-Nebiyy", Resailu’l-Adl ve’t-Tevhid, thk. M. İmâra, Daru’ş-Şürûk, Kahire 1408/1988.
Yavuz, Galip, “Akıl ve Yan Anlam İlişkisi Açısından Mecazî Anlatım”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VI/4 (2006), ss. 97-113.
Yavuz, Yusuf Şevki, “Keramet”, DİA, Ank. 2002.
, "Müteşabih", TDV İA, XXXII, İst. 2006.
, "Te'vîl", TDV İA, XLI, İst. 2012, ss. 27-28.
Yazır, Elmalılı M. Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili, İst. ts.
Yel, Ali Murat, “Hurafe”, DİA, XVIII, İst. 1998.
Yılmaz, Hasan, "Semantik Analiz Yönteminin Kur’an’a Uygulanmasına Dair", Kur’an İlimleri ve Tefsir Usûlü, ss. 363-380.
Yılmaz, Sabri, Kelamda Te’vil Sorunu, Araştırma Yay., Ankara 2009.
Yörükân, Yusuf Ziya, Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri Şamanizm, nşr. Turhan Yörükân, Ank. 2005.
Yurdagür, Metin, “Bekâ”, TDV İA, V, İst. 359. “Haberî sıfatları Anlamada Metod” Erciyes Üniversitesi İFD, Kayseri, 1983, s. 249-264.
Yücedoğru, Tevfik, "Tekvin", TDV İA, XL, İst. 2011, ss. 388-390.
Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmud b. Ömer Cârullâh, el-Keşşâf an Hakâikı’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl, Mısır ts. (Dârü’l-Fikr).
